Bir Sonuç Gerçekten Önemli mi? p Değerinden Hasta Yararına Geçiş
p<0,05 tek başına bir etkinin hastalar için önemli olduğunu göstermez. Etki büyüklüğü, MCID ve güven aralıklarıyla klinik anlamı değerlendirin.
İki farklı soru
İstatistiksel anlamlılık, verilerin belirli bir sıfır hipoteziyle ne ölçüde uyumlu olduğunu değerlendirir. Klinik anlamlılık ise etkinin hastalar, hekimler veya sağlık sistemi açısından önemli olup olmadığını sorar. Büyük örneklemde çok küçük bir fark p<0,001 olabilir; küçük örneklemde önemli bir klinik etki geniş belirsizlik nedeniyle p>0,05 kalabilir.
Etki büyüklüğü olmadan p değeri eksiktir
Ortalama fark, risk farkı, risk oranı, odds ratio, hazard ratio veya standartlaştırılmış etki gibi uygun bir ölçü güven aralığıyla birlikte sunulmalıdır. P değeri etkinin büyüklüğünü göstermez. Örneğin sistolik kan basıncında 0,8 mmHg fark çok büyük bir çalışmada anlamlı olabilir fakat tek bir hasta açısından ihmal edilebilir.
MCID nedir?
Minimal klinik önemli fark (MCID), hastaların önemli olarak algılayacağı veya tedavi kararını değiştirebilecek en küçük farkı tanımlamaya çalışır. Tek ve değişmez bir sayı değildir; popülasyon, hastalık şiddeti, ölçüm aracı, riskler, maliyet ve belirleme yöntemine göre değişebilir.
MCID; hasta küresel değerlendirmesi gibi dış bir ölçüte dayanan anchor-based yaklaşımlar, dağılım temelli ölçüler ve uzman/hasta görüşlerinin birlikte kullanılmasıyla belirlenebilir. Sadece “0,5 standart sapma” kuralına dayanmak her bağlamda uygun değildir.
Güven aralığını klinik eşikle karşılaştırın
Aralığın tamamı klinik fayda sınırını aşıyorsa önemli yarar lehine güçlü kanıt vardır.
Aralık sıfırı dışlıyor fakat MCID'nin altında kalıyorsa sonuç istatistiksel olarak anlamlı, klinik olarak küçük olabilir.
Aralık hem zarar hem önemli yarar içeriyorsa sonuç belirsizdir.
Aralığın tamamı klinik olarak önemsiz bölgedeyse anlamlı bir etkinin olmadığına dair daha güçlü kanıt sağlanabilir.
Göreli ve mutlak etkileri birlikte verin
Göreli risk %50 azalmış görünse de başlangıç riski %2'den %1'e düşüyorsa mutlak risk farkı yalnızca yüzde 1 puandır ve NNT yaklaşık 100'dür. Başlangıç riski %40'tan %20'ye düşerse aynı göreli etki çok farklı bir klinik anlama sahiptir. Tedavi yararı zararlar, maliyet ve hasta tercihleriyle birlikte değerlendirilmelidir.
Örneklem hesabında klinik hedef
Örneklem büyüklüğü, yalnızca önceki küçük bir çalışmada gözlenen etkiye göre değil, klinik olarak tespit edilmesi gereken hedef farka göre planlanmalıdır. Aşırı iyimser etki seçimi yetersiz güçlü çalışmalara; gereğinden küçük hedef etki ise pratik olmayan örneklemlere yol açabilir.
Raporlama örneği
“Müdahale skoru ortalama 2,1 puan azalttı (%95 GA 0,9–3,3; p=0,001). Önceden tanımlanan minimal önemli fark 5 puan olduğundan, sonuç istatistiksel olarak anlamlı olsa da klinik önemi sınırlıdır.”
Sık hatalar
p<0,05 sonucunu otomatik olarak “etkilidir” diye çevirmek.
Etki büyüklüğü ve güven aralığını vermemek.
MCID'yi sonuçlara baktıktan sonra seçmek.
Göreli etkiyi mutlak risk olmadan sunmak.
Hasta açısından önem ile biyolojik ölçüm değişimini aynı kabul etmek.
Kaynaklar
Erişim tarihi: 20 Haziran 2026.