Tez Savunmasında Jüri Ne Sorar? En Sık Sorulan Biyoistatistik Soruları ve Cevapları

Tez savunması, yüksek lisans, doktora ve tıpta uzmanlık tezlerinin en kritik aşamalarından biridir. Jüri üyeleri yalnızca elde edilen sonuçları değil, araştırmanın metodolojisini, veri analiz sürecini ve kullanılan istatistiksel yöntemlerin uygunluğunu da değerlendirir. Özellikle biyoistatistik ile ilgili sorular, tez savunmalarında en sık karşılaşılan konular arasında yer alır.

Bu rehberde, tez savunmasında jüri üyelerinin sık yönelttiği biyoistatistik sorularını, bu soruların arkasındaki bilimsel mantığı ve verilebilecek güçlü cevap örneklerini derledik.

1. "Örneklem büyüklüğünü (Sample Size) neye göre belirlediniz?"

Bu soru, tez savunmalarında en sık karşılaşılan sorulardan biridir. Jüri, çalışmanın yeterli sayıda katılımcıyla yürütülüp yürütülmediğini ve istatistiksel gücünün yeterli olup olmadığını değerlendirmek ister.

Hatalı Cevap

• "Kliniğimizde ulaşabildiğimiz hasta sayısı buydu."

• "Benzer çalışmalara bakarak yaklaşık belirledik."

Bilimsel Cevap

"Çalışmamızın örneklem büyüklüğü, araştırmanın birincil sonlanım noktası temel alınarak güç analizi ile hesaplanmıştır. Hesaplamada literatürdeki benzer çalışmalardan elde edilen etki büyüklüğü kullanılmış, %80 veya %90 istatistiksel güç ve %5 Tip-I hata düzeyi esas alınmıştır. Ayrıca olası takip kayıpları göz önünde bulundurularak gerekli örneklem sayısı belirli bir oranda artırılmıştır."

Jüri Neyi Ölçüyor?

• Güç analizi yapılıp yapılmadığını

• Çalışmanın yetersiz örneklem nedeniyle yanlış sonuç üretme riskini

• Araştırma planlamasının bilimsel temellere dayanıp dayanmadığını

2. "Neden parametrik veya non-parametrik test kullandınız?"

Bu soru, kullanılan istatistiksel testlerin veri yapısına uygun seçilip seçilmediğini değerlendirmek amacıyla sorulur.

Bilimsel Cevap

"Analiz öncesinde sürekli değişkenlerin dağılım özellikleri incelendi. Normal dağılım değerlendirmesinde Shapiro-Wilk testi, histogramlar, Q-Q grafikleri ve çarpıklık-basıklık değerleri birlikte değerlendirildi. Parametrik test varsayımlarının sağlandığı durumlarda Student's t-testi ve ANOVA gibi parametrik yöntemler kullanıldı. Varsayımların karşılanmadığı durumlarda ise Mann-Whitney U, Wilcoxon veya Kruskal-Wallis gibi non-parametrik testler tercih edildi."

Jüri Neyi Ölçüyor?

• Test seçiminin bilinçli yapılıp yapılmadığını

• İstatistiksel varsayımların kontrol edilip edilmediğini

• Veri yapısına uygun analiz uygulanıp uygulanmadığını

3. "P değerinin 0.05'ten küçük olması ne anlama gelir?"

Tez savunmalarında p değeri kavramı sıklıkla sorgulanır. Jüri, öğrencinin yalnızca sonucu ezberleyip ezberlemediğini değil, istatistiksel anlamlılığın mantığını anlayıp anlamadığını değerlendirmek ister.

Bilimsel Cevap

"P değerinin 0.05'ten küçük olması, sıfır hipotezi doğru kabul edildiğinde gözlenen sonucun veya daha uç bir sonucun ortaya çıkma olasılığının %5'ten düşük olduğunu gösterir. Bu nedenle sıfır hipotezini reddetmek için istatistiksel olarak yeterli kanıt elde edildiği kabul edilir. Ancak p değeri tek başına sonucun klinik veya pratik önemini göstermez."

Kritik Not

İyi bir savunmada yalnızca p değeri değil;

• Etki büyüklüğü (Effect Size)

• Güven aralığı (Confidence Interval)

• Klinik anlamlılık

kavramlarının da değerlendirilmesi gerektiği vurgulanmalıdır.

4. "Çoklu karşılaştırmalarda hangi Post-Hoc testi kullandınız?"

Üç veya daha fazla grubun karşılaştırıldığı analizlerde bu soru oldukça sık gelir.

Bilimsel Cevap

"Gruplar arasında genel farkı değerlendirmek için ANOVA analizi kullanıldı. Anlamlı sonuç elde edilmesi üzerine, farkın hangi gruplardan kaynaklandığını belirlemek amacıyla Post-Hoc analizler gerçekleştirildi. Varyans homojenliğinin sağlandığı durumlarda Tukey HSD veya Bonferroni düzeltmesi kullanılarak çoklu karşılaştırmalara bağlı Tip-I hata artışı kontrol altına alındı."

Jüri Neyi Ölçüyor?

• Çoklu test probleminin farkında olup olmadığınızı

• Yanlış pozitif sonuç riskini nasıl yönettiğinizi

• Sonuçların güvenilirliğini

5. "Etki büyüklüğünü neden raporladınız?"

Son yıllarda birçok jüri üyesi yalnızca p değerine değil, etkinin büyüklüğüne de odaklanmaktadır.

Bilimsel Cevap

"İstatistiksel anlamlılık sonuçların tesadüfen ortaya çıkma olasılığı hakkında bilgi verirken, etki büyüklüğü gözlenen farkın veya ilişkinin büyüklüğünü göstermektedir. Bu nedenle sonuçların bilimsel ve klinik önemini daha doğru değerlendirebilmek için etki büyüklüğü ölçütleri de raporlanmıştır."

6. "Güven aralığı neden önemlidir?"

Bu soru özellikle son yıllarda daha sık sorulmaktadır.

Bilimsel Cevap

"Güven aralıkları yalnızca sonucun anlamlı olup olmadığını değil, tahmin edilen etkinin hangi aralıkta bulunabileceğini de gösterir. Bu nedenle sonuçların belirsizliğini ve hassasiyetini değerlendirmede önemli bir araçtır."

Tez Savunması İçin Son Tavsiyeler

Tez savunmasında başarılı olmak için yalnızca sonuç tablolarını ezberlemek yeterli değildir. Jüri üyeleri özellikle şu konulara hakim olmanızı bekler:

• Örneklem büyüklüğü ve güç analizi

• Veri türlerinin doğru tanımlanması

• Parametrik ve non-parametrik test seçimi

• P değeri ve istatistiksel anlamlılık

• Etki büyüklüğü ve güven aralıkları

• Çoklu karşılaştırmalar ve Post-Hoc analizler

• Çalışmanın sınırlılıkları

Savunma öncesinde kullandığınız tüm istatistiksel yöntemlerin neden seçildiğini ve hangi varsayımlara dayandığını açıklayabilecek düzeyde hazırlık yapmanız, jüri karşısında daha güçlü ve güvenilir bir performans sergilemenizi sağlayacaktır.